Làm sao để đạt band 9.0 Speaking? Góc nhìn cá nhân kết hợp band descriptor chính thức

Chào các bạn đang nhắm đến band 9.0 Speaking! Mình thường nghe câu hỏi: “Band 9 thì phải nói giống người bản xứ hoàn toàn không?” Thực ra không cần giống hệt, mà là mức độ examiner nghe xong nghĩ rằng gần như không có điểm nào để trừ.

Dựa trên band descriptors công khai của IELTS (các bạn có thể tìm file PDF “IELTS Speaking band descriptors” trên trang British Council, IDP hoặc Cambridge), cộng với trải nghiệm thực tế và quan sát nhiều người đạt band cao, mình tổng hợp lại bốn tiêu chí cốt lõi. Điểm chung quan trọng nhất là sự tự nhiên. Mọi thứ phải chảy ra một cách thoải mái, chứ không phải cố gắng thể hiện kiến thức.

LƯU Ý: Vì quá trình chấm điểm của IELTS Speaking là chủ quan, nên những thông tin nêu trong bài này cũng nên được nhìn nhận một cách tương đối thay vì là “luật” để đạt được band 9.0 trong Speaking.

1. Fluency and Coherence – Nói trôi chảy, mạch lạc

Tiêu chí này đứng đầu và quyết định rất nhiều. Band 9 yêu cầu:

• Nói liền mạch, hầu như không lặp từ, không tự sửa chữa vô lý.

• Nếu có dừng lại thì chỉ để suy nghĩ ý tưởng sâu hơn, chứ không phải vì bí từ hay bí cấu trúc câu.

• Phát triển ý rất mạch lạc, trả lời chi tiết và đầy đủ cho từng câu hỏi, không cụt lủn cũng không lan man.

• Các từ nối được dùng tự nhiên như người bản xứ.

Thực tế mình thấy: Hãy tưởng tượng bạn đang trò chuyện thoải mái với bạn thân. Dừng 1-2 giây để nghĩ ý hay thì vẫn được chấp nhận ở band 9, nhưng dừng vì “hm, what’s the word..” thì điểm sẽ giảm ngay.

Mẹo nhỏ: Tập trả lời phần Part 2 kéo dài 1 phút 30 đến 2 phút mà không cần nhìn note. Dùng các từ nối đời thường như “actually”, “come to think of it”, “that reminds me”, “on top of that” thay vì lúc nào cũng “firstly, secondly”.

2. Lexical Resource – Từ vựng linh hoạt và tự nhiên

Band 9 đòi hỏi:

• Sử dụng từ vựng cực kỳ linh hoạt và chính xác ở mọi chủ đề.

• Dùng thành ngữ, cụm từ idiomatic một cách tự nhiên và đúng ngữ cảnh.

• Không bao giờ rơi vào tình trạng thiếu từ, paraphrase mượt mà.

Quan sát của mình: Bạn cần vốn từ đủ phong phú để diễn đạt ý phức tạp mà vẫn nghe hay. Tránh lạm dụng mấy thành ngữ rập khuôn/lỗi thời quá mức như “raining cats and dogs” hay “piece of cake” vì nghe nhiều examiner cũng thấy nhàm.

Thay vào đó, hãy dùng những cụm khác mà người bản xứ hay nói hàng ngày:

• It’s a bit of a double-edged sword

• That really hit home for me

• I’m not gonna lie, but…

Khi bí từ, hãy paraphrase tự nhiên thay vì im lặng hoặc lặp lại từ cơ bản. Nếu bạn nhắm đến band 9.0 thì paraphrasing của bạn phải tốt sẵn và phản ứng theo tình huống linh hoạt. Theo các review gần đây của các bạn đi thi IELTS, thì examiner đang có xu hướng “xoay” topic nhanh để thử khả năng phản ứng của người nói. Vì thế, có đa dạng các cụm từ và cách nói sẽ làm bạn khác biệt và được chấm điểm một cách ưu ái hơn.

3. Grammatical Range and Accuracy – Đa dạng cấu trúc và chính xác

Descriptor band 9 ghi rõ:

• Sử dụng đầy đủ các loại cấu trúc một cách tự nhiên và phù hợp.

• Chính xác gần như tuyệt đối, chỉ có thể có một vài lỗi rất nhỏ (slips) mà ngay cả người bản xứ cũng mắc phải.

Keyword: Tự nhiên!

Bạn có thể dùng câu phức, mệnh đề quan hệ, đảo ngữ, câu điều kiện hỗn hợp, câu bị động, cleft sentence… nhưng nếu nhồi nhét mà nghe gượng ép thì vẫn mất điểm.

Mình hay khuyên: Hãy nghĩ ý chính trước, sau đó diễn đạt sao cho nghe tự nhiên nhất bằng tiếng Anh. Đừng cố ép mình dùng cấu trúc nào đó chỉ vì nghĩ nó “cao cấp”. Lỗi nhỏ lẻ tẻ vẫn được chấp nhận, miễn là không lặp lại có hệ thống.

Một lượt Google quanh các trang “tips” speaking sẽ thấy rằng ở band 7.0 mà đã có nhiều nguồn khuyên sử dụng các cụm từ quá nâng cao đối với band đó! Điều này sẽ tạo thói quen xấu cho người học và chỉ dẫn đến vòng luẩn quẩn không nâng band.

Cách tốt nhất để học (theo mình) là nên tìm các conversation nói về các vấn đề xã hội và nghe nhiều người khác nhau bày tỏ quan điểm, chọn những người hợp suy nghĩ với mình và mô phỏng cách nó của họ.

4. Pronunciation – Phát âm rõ ràng, dễ nghe

Band 9 yêu cầu:

• Sử dụng đầy đủ các đặc điểm phát âm với độ chính xác và tinh tế cao.

• Linh hoạt trong nối âm, nuốt âm, nhấn trọng âm, ngữ điệu suốt bài nói.

• Người nghe hiểu 100% mà không cần cố gắng gì cả.

Thực tế: Không cần giọng Anh-Anh hay Anh-Mỹ chuẩn 100%. Quan trọng là rõ ràng, nhấn nhá đúng chỗ, lên xuống giọng tự nhiên như đang trò chuyện thật. Nói nhẹ nhàng khi kể chuyện vui, nhấn mạnh khi đưa ý kiến quan trọng, dùng nối âm như “gonna”, “wanna”, “sorta”… examiner sẽ nghe rất thoải mái.

Để đạt được tối ưu điểm thì cũng sẽ có những thứ bạn sẽ được soi xét như: Phát âm thì quá khứ, phát âm những âm phức tạp hơn (4+ âm tiết), và những trường hợp đặc biệt khác mà sẽ xuất hiện trong bài thi. Tất nhiên: nếu người thi tránh nói những từ khó cũng có thể “an toàn” hơn cho điểm phát âm nhưng điều này sẽ ảnh hưởng điểm Lexical Resource.

Để đạt được “perfect balance” thì bạn phải luyện tập nhiều và có cái nhìn lành mạnh về phát âm của chính bản thân mình: luôn cải thiện để nghe giống người bản ngữ nhất.

Lời khuyên cuối cùng

Band 9 không phải là hoàn hảo tuyệt đối, mà là mức gần như người bản xứ trong giao tiếp đời thường. Examiner không mong bạn nói như phát thanh viên BBC, họ muốn nghe một cuộc trò chuyện thú vị, sâu sắc và tự nhiên. Nếu bạn muốn nói từ vựng và câu cú như một giáo sư, thì tiếng Anh bạn phải “đủ tầm” như chức vị đó, và điều đó theo mình là lố mức cần thiết của band 9.0 IELTS Speaking.

Cách duy nhất để đạt được:

• Nghe thật nhiều (podcast, phim không phụ đề, talk show, vlog của người bản xứ).

• Nói hàng ngày (ghi âm nhật ký, tự nói trước gương, chat với bạn bè hoặc AI).

• Ghi âm lại và tự chấm theo bốn tiêu chí trên.

• Đừng sợ sai, vì band 9 vẫn chấp nhận những lỗi nhỏ vô ý.

Bạn đã từng đạt band cao chưa? Hay đang kẹt ở khoảng 7.0-8.0? Hãy comment chia sẻ kinh nghiệm nhé, mình rất thích đọc và trao đổi! Hẹn gặp ở band cao nhất!